چکیده و کلیدواژه ها

نظریه ها با ترسیم چشم انداز تازه موجب توجه به واقعیات و درک علل و معلول هایی می شوند که بی اعتنایی به مبانی نظری، به نادیده گرفتن آنها منجر می گردد. در این راستا نقد و بررسی تئوری های روابط بین الملل که در مطالعات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مورد استفاده پژوهشگران این عرصه قرار گرفته است ضرورت می یابد. در این بررسی یافته های زیر حاصل شد:

- کارآیی لازم تئوری های روابط بین الملل در تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، بسته به نوع تئوری و محدوده زمانی مورد استفاده متغیر می باشد.

- استفاده از صرفا یک تئوری روابط بین الملل جهت تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، درک کاملی از سیاست خارجی به ما نمی دهد.

- پوزیتویسم گفتمان مسلط در تجزیه و تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تا کنون بوده است.

بر طبق یافته های این پژوهش تئوری های روابط بین الملل در ارائه درکی مطلوب از سیاست خارجی ایران قاصرند، به همین جهت پیشنهاد می شود که سیاستگذاری خارجی و تحلیل سیاست خارجی یک کشورمنوط به در نظر داشتن دو فاکتور زیر باشد:

الف- چگونگی هدف گذاری و شناخت اهداف سیاست خارجی آن کشور؛

ب- استراتژی (شیوه دستیابی به اهداف ) در سیاست خارجی کشور، که منوط به درک نظام بین المللی، ساختار و فرایندهای آن به عنوان بستر کسب هدف می باشد.

واژه‌هاي كليدي(فارسي و انگليسي): سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ، نظریه های آرمانگرایی ، واقعگرایی، سازه انگاری، نظام بین الملل، ساختار نظام بین الملل، تئوری های روابط بین الملل.

چکیده

سیاست خارجی در مقام مهمترین نمود رفتار بین المللی دولت ها در دوران حاکمیت وستفالیائی، همواره عرصه تعامل میان نظریه و عمل بوده است. چرا که مدرنیته با ایجاد نوعی دوگانگی بنیادی میان فاعل شناسایی(سوبژه) و موضوع شناسایی(ابژه)، زمینه را برای چیرگی اندیشه بشری (سوبژه) بر طبیعت(ابژه) و جدایی نظر از عمل فراهم آورده است. در این راستا ارزش های پژوهشگر سیاست خارجی در انتخاب نظریه مورد علاقه و سپس تلاش در تعمیم آن به تبیین دوره های سیاست خارجی موثر واقع میگردد، که این امر در تحلیل سیاست خارجی مطلوب به نظر نمی رسد. در این مقاله برآنم که آیا تئوری های روابط بین الملل می توانند دوره های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را تبیین نمایند؟ به همین جهت درادامه با دوره بندی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر مبنای دولت های حاکم از ابتدای انقلاب تا کنون، درابتدا به بررسی مهمترین رویدادهای بوقوع پیوسته در هر دوره و گفتمان حاکم در آن دوره می پردازم، سپس نقاط قوت و ضعف تئوری های روابط بین الملل (آرمان گرایی، واقعگرایی و سازه انگاری ) را در رابطه با آن دوره تحلیل می نمایم.

واژگان کلیدی: سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تئوری های روابط بین الملل، نظریه و واقعیت، آرمانگرایی، واقعگرایی، سازه انگاری.